Read the book: «York»

In het noord-westen van Engeland ligt, zooals u bekend is, de hoofdplaats van het graafschap Yorkshire; bijna naast onze deur, van Rotterdam op Hull per stoomboot, en dan nog slechts een goed uur sporen. Bezigheden riepen mij daarheen, en ik zag er zoo veel moois, en hoorde er zooveel dat de aandacht waardig is,—dat ik niet aarzel het u in ’t kort mede te deelen.

York is eene zeer oude stad; wanneer men nu het dagelijksch verkeer daar waarneemt, dat geenszins aan eene wereldstad maar duidelijk aan eene provinciestad doet denken, al zijn er meer dan 78.000 inwoners, en al wordt de stad zeer druk bezocht door de groot industriëelen en de oeconomen uit haren aan delfstoffen zeer rijken en bovendien zeer vruchtbaren omtrek,—dan kan men zich niet zoo dadelijk voorstellen op eene plaats te zijn, waar voor eeuwen soms over ’t wel en weê van het groote romeinsche keizerrijk beslist werd. En vóór den tijd der romeinen had York reeds eene geschiedenis; het werd gesticht in de 8^ste en 9^de eeuw voor onze jaartelling, en is dus ouder dan Rome. De Britten noemden het Caer-Evranc, en als Eboracum treed het reeds in de 2^de eeuw van onze jaartelling op den voorgrond als de hoofd-nederzetting der Romeinen in Brittanje; als het hoofdkwartier van het 6^de legioen en als residentie der keizers. Keizer Severus stierf in 211 te York en werd er begraven; Constantijn de Groote werd er in 306 tot keizer uitgeroepen. In het Saksische tijdperk handhaafde het zijne aanzienlijke stelling en van York uit verspreide het Christendom zich over het noorden van Engeland. De Normandiërs hadden er eene belangrijke nederzetting. Willem de Veroveraar bouwde er twee kasteelen om het land tusschen de Humber en de Tees te bedwingen. Hendrik II van Engeland ontving hier de huldiging van Willem den Leeuw van Schotland. Het huwelijk van Eduard III en Philippa van Henegouwen werd hier gesloten. Eduard IV werd er gekroond na den slag bij Hexham, en het leger der koningsgezinden vluchtte binnen de wallen van York, nadat de rondkoppen van Cromwell hen bij Marstonmoor zoo deerlijk geslagen hadden. Karel I werd in een klein vertrek van de Guild Hall van York voor 200.000 pond sterling aan de Schotten overgeleverd. Kortom bijna elke voetstap te York wordt gezet op door de geschiedenis gewijden grond.

De kathedraal te York. (Westelijk front.)

De kathedraal van York is het waarteeken der stad, en met recht. Zij is een der grootste en prachtigste kerken in Engeland, en dat zegt veel, want de engelsche kathedralen zijn wereld monumenten. Van den vroeg-engelschen bouwstijl is de kathedraal van Ely het waardigste voorbeeld; zij is langer maar smaller dan die van York; zij heeft misschien meer eigenaardigheden, maar die van York, trouwens van later dagteekening, spant de kroon.

Op dezelfde plaats waar nu dit trotsche gebouw zich verheft, werd allereerst in 627 door Paulinus, de eerste aartsbisschop van York, een kleine houten kerk gebouwd; spoedig werd zij door eene van steen vervangen, deze en eene volgende werden door brand vernield, en daarna werd de grondslag van de tegenwoordige kerk gelegd, door den eersten normandischen bisschop. Opeenvolgende kerkvoogden bouwden er aan voort en breiden haar uit, tot zij ongeveer in den tegenwoordigen vorm in 1472 voltooid werd. De kerk boven den grond is in de zoogenaamde decorated Gothic stijl aangevangen, en in den weelderigen stijl der latere gothische bouworde opgetrokken. Bouwkundige merkwaardigheden zijn het westelijk front; de Vleugels (Transepten); de indrukwekkende midden-toren; het buiten triforium van het priesterkoor; het Kapittelhuis en het groote oostelijke venster.

Gezicht op York van de stadsmuur bij Leudal Bridge.

De kript (onderkerk) is laat romaansch, maar er zijn hier en daar sporen van ouder metselwerk, waarschijnlijk uit het saksisch tijdperk. Engelsche deskundigen wijzen u daar gaarne op, gevoelig als zij zijn aan de onjuiste maar toch zeer verspreide opvatting, alsof men vóór de overheersching door de Normandiërs in Engeland geene steenen kerken, en in ’t algemeen niet in steen bouwen konde.

Aan de Ouse.

De kathedraal van York bevat prachtige oude geschilderde vensterglazen. Zelden ziet men er zoovele bijeen. In den zuidelijken vleugel is een venster met nieuw gekleurd glas, dat hoe fraai ook op zichzelf, toch eene droeve figuur maakt in de omgeving van dat heerlijke oudere.

Ik waag mij niet van eene verdere beschrijving der kerk. Het geven van nadere bijzonderheden over de stijlen, die hier en daar op den voorgrond treden, zoude u wellicht vervelen, en stellig boven mijne krachten gaan. Er behoort oneindig veel studie toe om in al de eigenaardigheden van zulk een monument thuis te geraken. Ik hoorde eens een vermaard bouwkundige zeggen, dat men na jaren en jaren vlijtige bestudeering van zulke gebouwen, nog telkens weêr bijzonderheden ontdekte, dikwijls oorspronkelijker en merkwaardiger dan al wat men te voren gevonden had. Alles wat men ziet is echter ook niet voor iedereen mooi; zoo is te York in de vorige eeuw in het schip het houten dak afgebrand; het werd met uitnemende zorg hersteld,—maar geverfd als of het van steen was. Ook dat werk is uitstekend gedaan, maar ’t kwam me wat wijsneuzig voor, om een werk in hout, van keurige constructie en uitvoering, te gaan kleuren en het uiterlijk te geven van iets dat het niet is en ook in deze verhoudingen en omgeving niet zijn kan.